Feeds:
Postime
Komente

Posts Tagged ‘Kosovë’

Kosova drejt ndarjes?

Titulli është i redaksisë 

Për një popull që jeton keq dhe që nuk ka gjasa reale që në një kohë njerëzisht të afërt të tejkalojë rreziqet, kaosin dhe varfërinë, duket se nuk ka formulë më të mirë politike për të sunduar sesa promovimi dhe imponimi i optimizmit.

Këto gjera duket se i kanë ditur edhe ata që kanë themeluar dhe konsumuar religjionet. Por, evropianët e vjetër, të këndellur nga dogmat mistike totalitare të Lindjes, me shqelma e dëbuan Religjionin nga Institucionet e Shtetit. Kështu disi ndodhi që sundimi komod përmes optimizmit teleologjik të kthehej në qeverisje me përgjegjësi të mandatuar.

Por, ndërsa shohin shefat e shtetit të Serbisë tek vazhdojnë të dalin në mitingje me murgjit e Kishës Ortodokse të cilët i bekojnë ose mallkojnë politikanët e ndryshëm, as ne shqiptarët e Kosovës nuk kemi arsye të lavdërohemi se jemi në ndonjë shkallë më të avancuar civilizuese sesa ata. Tek ne, virusi i optimizmit religjioz është në thelb të koncepteve dhe praktikave mbizotëruese politike, të PDK-së ashtu sikur edhe të LDK-së.

Por, të gjetur në një situatë të pamundur, gjithçka që shohim se ndodh na tregon se Kosova nuk mund të mbijetojë pa atë lloj optimizmi religjioz. Dhe, në suaza të asaj mendësie, jashtë besimit nuk ekziston të thuash asgjë. Me një popullatë të dërmuar nga shtypja, gjakderdhja, dhuna e varfëria, me breza të rritur në situata anksioze ekstreme ekzistenciale, me gjasë duhet diçka më shumë se Realiteti.

Dhe, ja ku i kemi Thaçin e Sejdiun. Sikurse që kishim dikur Rugovën. Diskursi i optimizmit është po ai. “Nuk ka ndarje të Kosovës!” “Qeveria do ta ushtrojë pushtetin në gjithë territorin e Kosovës!” “Do t’i miratojmë të gjitha ligjet që duhet dhe do ta zbatojmë Pakon e Ahtisarit!” Pas pyetjes se a po copëtohet Kosova, dikush tash e përmendi se Kosova po hyn në një situatë të re të “konfliktit të ngrirë” brenda territorit te saj. Gjithësesi, Qeveria Thaçi nuk ka se si të mos e kuptojë se ajo që po shohim pas 17 Shkurtit është një proces i copëtimit faktik të Kosovës në baza etnike, si paralojë e modifikimit të Pakos së Ahtisarit, dhe atë në versionin më optimist të interpretimit të ngjarjeve. Por, duket se deklaratat e Nikollas Bërnsit dhe Piter Fejtit- se nuk do të ketë copëtim të Kosovës dhe se nuk do te ketë kanton serb, kanë mjaftuar që thuajse askush më të mos brengoset.

Në këtë situatë të krijuar, duket sikur Qeveria jonë, e gjetur plotësisht nën ombrellën e fuqive të Perëndimit, nuk ka asnjë farë punë me serbët e Kosovës. Por, përpjekjet serbe, me gjithë deklarata e qarta dhe pozitive të Bërnsit dhe Fejtit, aktualisht duken të pandalshme, përderisa shohim një tolerim të hapur të prezencës së gjithanshme të shtetit të Serbisë në gjitha anën e territorit të Kosovës. Prandaj besoj se roli i Qeverisë në rrethanat që po krijohen nuk mund te jetë vetëm ai i prodhimit të deklaratave optimiste, por edhe i presionit për aksion konkret. Ndryshe, me një ritëm të këtillë të zhvillimeve, në muajin maj, kur Serbia mban zgjedhje lokale, Kosova do t’i shohë zgjedhjet e saj në territorin e Kosovës së shpallur sovrane.

Dhe, nuk do te jetë çudi e madhe po qe se bashkësia ndërkombëtare sërish do të marr qëndrimin e njohur se as nuk i ndalon as nuk pengon ato. Por, kësaj radhe, konsekuencat do te ishin krejt tjera nga ato deri më tash. Në atë rast, ne do të kishim një legalizim të butë të sovranitet të dyfishtë në territorin e Republikës së Kosovës. Përpjekjet e qarta serbe për sovranitet të dyfishtë në Kosovë, dhe atë vetëm deri në një situatë të re historike kur ata do të mund te pretendonin marrjen e sovranitetit të plotë në Beograd, do të duhej të ishte pika që nuk do të duhej lejuar të kalohej.

Nënshkrimi pergamenës ka qenë punë e lehtë dhe plot kënaqësi, por, bërja e shtetit të Kosovës është, megjithatë, një proces që ende po vazhdon. Dhe, çfarëdo rrjedhe që të marrin ngjarjet në muajt e ardhshëm dhe çfarëdo qëndrimi që të marrë bashkësia ndërkombëtare para sfidës së rrezikshme serbe, Thaçi dhe Qeveria e tij megjithatë nuk mund të amnistojnë veten nga përgjegjësia historike që bie personalisht mbi ta, për vendimet e mira ose të këqija për paqen dhe mundësinë e zhvillimit të Kosovës së ardhshme.

Mufail Limani, Gazeta Express

Reklama

Read Full Post »

Gazeta britanike, The Guardian, i ka shtruar historianit britanik, Noel Malcolm, pyetjen “A është Kosova Serbi?”. Kjo është përgjigjja që Malcolm, autor i librit të famshëm “Kosovo – a short story” i dha kësaj gazete.

—–

Historia e serbëve filloi në fillim të shekullit të 7-të kur ata u vendosën në Ballkan. Baza e tyre ishte jashtë Kosovës, të cilën ata e pushtuan gjatë fillimit të shekullit të 13-të, kështu që pohimi “Kosova ishte djepi i serbëve” është i pavërtetë.

Ajo që është e vërtet është se ata e sunduan Kosovën për rreth 250 vjet deri kur osmanët arritën kontrollin e plotë gjatë mesit të shekullit të 15-të. Kishat dhe manastiret kanë mbetur nga ajo periudhë, por nuk ka më shumë vazhdimësi midis shtetit mesjetar serb dhe Serbisë së sotme se sa midis Perandorisë Bizantine dhe Greqisë.

Kosova ishte territor osman deri sa kur u pushtua nga forcat serbe në vitin 1912. Serbët thonë se ata e çliruan Kosovën por edhe vlerësimet e vetë serbëve tregojnë se popullata ortodokse serbe në këtë kohe ishte më pak se 25 %. Shumica e popullsisë ishte shqiptare, dhe nuk e mirëpritën sundimin serb, kështu që “pushtim” është fjala e drejtë.

Por ligjërisht Kosova nuk ishte e përfshirë në mbretërinë Serbisë në vitin 1912: ajo vazhdoi të ishte territor i okupuar deri pas 1918-ës. Atëherë Kosova më në fund u inkuadrua, jo në shtetin serb, por në Jugosllavi dhe përveç një ndërprerje gjatë luftës së dytë botërore ajo mbeti pjesë e Jugosllavisë deri në vitin 2006.

Deri në shkatërrimin e Jugosllavisë federale nga Millosheviqi, Kosova kishte status të dyfishtë. U quante pjesë e Serbisë por ishte gjithashtu pjesë e federatës. Statusi si pjesë e federatës mbizotëronte; Kosova kishte parlamentin dhe qeverinë e saj dhe ishte e përfaqësuar drejtpërsëdrejti në nivel federal sikurse edhe Serbia. Në të vërtet Kosova ishte njëra nga tetë njësitë përbërëse të sistemit federal.

Pothuajse të gjitha njësitë janë bërë të pavarura. Historikisht, pavarësia e Kosovës vetëm kompleton këtë proces. Për këtë shkak Kosova tani është një shtet ish-jugosllav, kështu do të thoshte secilido historian.

 Is Kosovo Serbia? We ask a historian, The Guardian, 26 shkurt 2008

Read Full Post »

Revista e re “Ekonomisti” që botohet në Kosovë në numrin e saj të fundit ka publikuar një intervistë me ish-kryeministrin e Kosovës dhe tani kryetarin e komunës së Mitrovicës, Bajram Rexhepi. Më poshtë po sjellim disa nga përgjigjjet e zotit Rexhepi dhënë revistës.

Ekonomisti: Meqë ju jetoni në fshatin Suhodoll që gjendet në veri të Mitrovicës, sa e ndieni veten të sigurt?

Rexhepi: Po unë e ndiej veten shumë të sigurt, por qytetarët kanë të drejtë të shqetësohen ndonjëherë. Kjo ndoshta është edhe për nga natyra ime, sepse jam i prirur që zakonisht t’i minimizoj këto ngjarje, të cilat të tjerët ndoshta mund t’i konsiderojnë shumë të mëdha.

Ekonomisti: Ju keni propozuar Mitrovicën me dy komuna. Kështu është konceptuar edhe në planin e Martti Ahtisaarit. A besoni ende se shpëtimi i vetëm për Mitrovicën është funksionimi i saj me dy komuna?

Rexhepi: Po ne një kohë të gjatë jemi munduar të gjejmë një zgjidhje për çështjen e Mitrovicës. Ky vend ka kaluar edhe nëpër neglizhencën e madhe nga ana e ndërkombëtarëve, por edhe tw vendorëve. UNMIK-u para ca ditësh ka pranuar se nuk është bërë sa duhet për çështjen e Mitrovicës. Natyrisht ka qenë i njohur edhe opsioni për ndarjen e pushtetit në Mitrovicë, i cili do t’i kënaqte disa aspirata të komunitetit serb. Por në anën tjetër mund të jetë një dhimbje për shqiptarët. Një sakrificë e tillë mendoj se realisht mund ta parandalonte ndarjen klasike të Mitrovicës dhe do të ishte një opsion i mirë krahas qëllimeve tona, sepse ne asnjëherë nuk u kemi ofruar diçka të tillë strukturave politike serbe për ndonjë marrëveshje eventuale lidhur me këtë çështje. Por gjithsesi parakushte për një gjë të tillë janë siguria e plotë, si dhe shpërbërja e strukturave paralele, sundimi i ligjit, lëvizja e lirë si dhe të mbrohet e drejta e pronës. Në këtë mënyrë ndoshta edhe do të mund të funksiononte ky koncept.

Ekonomisti: Çështja e shqiptarëve në veri është një problem më veti. Shumë prona janë shitur dhe njerëzit janë zhvendosur, por tash mund të ndryshohet situata dhe një pjesë e tyre mund të tentojë të kthehet. Si do ta zgjidhni këtë problem?

Rexhepi: Po natyrisht se plani ekziston. Përpara në pjesën veriore të Mitrovicës, më se 41 për qind e popullsisë ka qenë shqiptare, kurse të tjerët kanë qenë serbë dhe pakica tjera. Tash në këtë pjesë, shqiptarë e joserbë janë vetëm 15 për qind. Një pjesë e mirë e shqiptarëve i kanë pronat në atë pjesë dhe kompetent për këtë çështje është Agjensioni i Pronësisë. Gati të gjitha rastet janë të shqyrtuara dhe në proces tw implementimit. Kjo do të ndodhë, por natyrisht ky është një proces pak më i ngadalshëm, deri në kryerjen edhe tw disa formaliteteve rreth përfundimit të statusit dhe implementimit final të këtij projekti.Ekonomisti: A ka ndonjë statistikë se sa janë pronat e shitura të shqiptarëve në veriun e Mitrovicës?

Rexhepi: Nuk kemi statistika për këtë çështje, sepse kjo gjë ka qenë kompetencë e administratorit lokal. Ndoshta përafërsisht 20 apo 30 për qind të pronave janë shitur apo ndërruar në mënyrë konsensuale.

Të tërë intervistën mund ta lexoni ketu: Dhunës do t’i përgjigjemi me gjuhë të njejtë

Read Full Post »

Read Full Post »

Newborn, Kosova

Ka ardh koha për ta levizur obeliskun e pavarësisë “NEWBORN”.

faqen e artistëve që erdhën me idenë për këtë obelisk ka filluar një debat për vendin se ku duhet të vendoset obelisku kur ai largohet nga vendi ku është sot, para “Pallatit të Rinisë dhe Sporteve” në Prishtinë.

Disa nga propozimet që kanë ardhur deri më tani janë:

Veternik
Grykën e Rugovës
Arbëri
Rrethi

Andreas Welch (foto)

Read Full Post »

UNMIK-u në Kosovë

Kosova nuk e qeverisė turizmin e vet – ajo, fatkeqėsisht, qeveriset nga turistėt. Administratorėt nė Kosovė, qofshin ata tė zakonshėm, zėvendės apo kryeadministratorė, tė UNMIK-ut qė janė kėtu apo ata tė BE-sė qė do tė vijnė, janė kėtu me kontrata tė kufizuara nė kohė (paēka qė misionet e tyre si institucione strukturore nuk kanė kufizime tė tilla). Ata janė njerėz qė e pėrjetojnė pėrkohshmėrinė e qėndrimit tė tyre nė Kosovė si njė pėrvojė turistike nė njė vend ekzotik, ku kanė zgjedhur tė pushojnė, pėr t’u kthyer pastaj nė vendet dhe shtėpitė e tyre, plotėsisht tė ndryshme me Kosovėn.

Turistėt kanė vetėm njė qėllim tė cilin e kėrkojnė me ēdo kusht nė vendin tė cilin e kanė vizituar, e ai ėshtė shfrytėzimi i vendit (zakonisht ekzotik dhe tėrėsisht i ndryshėm me vendin e origjinės sė turistit), si dhe dėfrimi i skajshėm me ofertėn e vendit, ofertė kjo e pėrgatitur vetėm pėr turistėt. Rrjedhimisht ėshtė nė natyrėn e turistit tė jetė i shkujdesur ndaj pasojave tė veprimeve tė tij. Ajo kohė qė ai e ka ndarė pėr pushimin e tij, ėshtė nė tė vėrtetė koha kur ai i lė anash njė pjesė tė konsiderueshme tė vlerave morale qė ia kufizojnė hedonizmin individual nė rrethin ku jeton, dhe ia hap dyert shfrenimit. Kėtė shfrenim turisti e arsyeton me domosdonė pėr thithjen e energjive tė reja pėr t’ia kundėrvėnė kėto molisjes nga automatizmi i pėrditshėm e i mėrzitshėm i punės me pagė. Kėshtu pėrvoja turistike, fenomen jo fort i vjetėr, paraqet thelbėsisht antitezėn e pėrditshmėrisė – turistėt thjeshtė kėmbėngulin nė veprime qė asnjėherė nuk do t’u shkonte mendja, dhe nuk do ta kishin mundėsinė t’i bėnin nė jetėrat e tyre nėpėr vendet prej nga vijnė. Natyrisht se turistėt nė vende tė caktuara janė tė obliguar t’u nėnshtrohen ligjeve tė vendit, dhe kėto kufizime ua ndalin paksa hovin e planifikuar tė dėfrimit.
Mirėpo, zakonisht vendet qė specializohen nė turizėm, janė tė prirura tė bėjnė lėshime tė caktuara pėr ata prej tė cilėve pėrfitojnė shuma marramendėse parash. Pėr kėto lėshime turistėt janė tė vetėdijshme. Dhe ata i shfrytėzojnė ato. Pa brejtje ndėrgjegjeje. Ndėrgjegjja nuk e pėrcjell turistin nė vendin qė e ka zgjedhur pėr ta vizituar – ajo mbetet nė shtėpi, sė bashku me vendin e punės, stresin, mėrzinė dhe obligimet shoqėrore e politike ndaj vendit. Ėshtė e kuptueshme qė turisti ėshtė i pėrgjegjshėm ndaj vendit tė vet, ai aty e ka shtėpinė dhe aty e ka organizuar jetėn. Pra ai nė asnjė mėnyrė nuk ia lejon vetes tė jetė turist aty. Kjo e tėra kthehet me kokė teposhtė kur turisti zbarkon nė vendin e pushimeve. Ndaj atij vendi nuk ka kurrėfarė pėrgjegjėsie dhe nga ai vend turisti pret vetėm pėrfitime. Asnjėherė nuk brengoset pėr aktulitetin e vendit dhe pėr tė ardhmen e tij. Nuk i bėn pėrshtypje gjendja shoqėrore e njerėzve aty, orari i punės sė atyre qė e shėrbejnė (tė cilėve pėrton edhe emrat t’ua mbajė mend), kushtet nė tė cilat pėrpiqet popullata e vendit ta mbijetojė pėrditshmėrinė, progresi apo ngecja e vendit, apo doket dhe zakonet qė e mbajnė shoqėrinė e atij vendi bashkė. Dallimet kulturore i pėrjeton si shok nė fillim, dhe pastaj fillon tė dėfrehet nga to – por mė tepėr e dėfren fakti se ato do tė mbesin aty kur ai tė shkojė. Kėto karakteristika tė vendit, qė pėr vendasit janė kushtet jetėsore, pėr turistin janė elemente zbavitjeje. Ai ėshtė i interesuar qė ato tė ekzistojnė, dhe qė tė ketė mundėsi t’i shfrytėzojė. Pėrndryshe udhėtimi i tij turistik do tė dėshtonte. Turisti nuk ėshtė i interesuar pėr progresin e vendit turistik. Ai udhėton pėr ta soditur dhe shfrytėzuar status-quo-nė dhe njerėzit e prodhuar nga kjo status-quo, tė cilėt turisti i konsideron tė neveritshėm si njerėz, por tė pranueshėm si shėrbėtorė.

A nuk janė pushtetarėt ndėrkombėtar nė Kosovė pikėrisht tė tillė? Kėta turistė me pushtet absolut politik e njohin Kosovėn si vend tė huaj (gjė qė edhe ėshtė pėr ta), dhe e trajtojnė zellshėm si tė tillė. Ata asnjėherė nuk pėrpiqen t’i kuptojnė doket dhe zakonet tona, madje as rrethanat nė tė cilat ne jetojmė e tė cilat na kanė bėrė tė tillė. Prej se kanė ardhur kėta turistė kėtu i krijojnė vetė kėto rrethana, duke na e ngushtuar hapėsirėn tonė, pėr ta rritur fushėveprimin e vet politik, ekonomik e social. Turistėt nė Kosovė janė jashtė ligjit, dhe e kanė tė lejuar tė bėjnė ēdo gjė. Pėr ta pėrvoja kėtu ėshtė njė dėfrim i thellė – situatė e veēantė e tė jetuarit nė pavarėsi tė plotė nga ligji dhe etika. Ata provojnė ēdo gjė qė u ėshtė ndaluar nė vendet prej nga vijnė, dhe flasin pėr kėto pėrvoja me t’u kthyer nė shtėpi. Turistėt e Kosovės e pėrjashtojnė secilėn mundėsi pėr progres nė vendin tonė, jodomosdoshmėrisht pse janė njerėz dashakėqinj, por pse janė turistė. Pėrkohshmėria e qėndrimit tė tyre dhe mosballafaqimi me pasojat e vendimeve/veprimeve tė tyre, kushtėzon njė moskokėēarje dhe mospėrgjegjėsi ndaj pozitave tė okupuara. Synimin e vetėm qė ata e kanė ėshtė qė ta ruajnė qetėsinė pėr kohėn sa janė kėtu, nė pushimet e tyre gjashtėmuajore (shpesh edhe mė gjatė), dhe t’ua bartin po atė gjendje turistėve pasardhės. Kėshtu riprodhohet mentaliteti i tyre i pėrkohshėm i pasqyruar nė politikė me vendime tė pėrkohshme qė len pasoja tė pėrhershme. Njėkohėsisht qeverisja nga turistėt kushtėzon mungesė tė vazhdimėsisė mes politikave, dhe rrjedhimisht mosangazhim afatgjatė. Turistėt janė njerėz tė ndryshėm me shije dhe qefe tė ndryshme. Duke i pasur duart e lira, administratorėt kėtu i zbatojnė kėto shije dhe qejfe nė tėrėsi. Kėto qejfe dhe shije zbatohen nė lėkurėn tonė dhe jetėn tonė. Turistė u pushtetshėm insistojnė nė riprodhimin e vazhdueshėm tė gjendjes sė mjerė ekonomike e shoqėrore nė Kosovė – kjo ua mundėson atyre sundimin e lehtė dhe pushimin e lirė pėr xhepat e tyre. Njėherė pata lexuar nė gazetėn londineze The Guardian pėr njė lloj tė veēantė tė ndėrmarrjes turistike e cila ilegalisht ishte organizuar nga disa agjenci turistike tė Evropės nė bashkėpunim me agjenci turistike tė Amerikės Latine. Turistėt nga vende tė ndryshme shkonin nė xhunglat e Amerikės Latine dhe zbarkonin si tė pėrdalė nė gjuetinė nė njerėz (kujto 10 shkurtin, policėt rumun, Steven Schook-un dhe Steven Curtisin). Kėto ndėrmarrje, natyrisht, janė ilegale. E keqja ėshtė se kėta turistė ishin njerėz me renome dhe reputacion nė komunitetet e tyre. Ata ishin punėtorė tė zellshėm dhe njerėz tė dobishėm pėr vendet e tyre. Mundėsia e krijuar nga turizmi i shndėrronte ata sakaq nė tė kundėrtėn e asaj qė ishin. Ai ua cyste atyre pikėrisht instinktin e egėr njerėzor pėr vrasje dhe shkatėrrim. Ose turizmi seksual i orientuar kryesisht kah vendet e Azisė, ku raste tė zakonshme janė marrėdhėniet seksuale me vajza dhe djem tė mitur.

Kėto dy raste qė i pėrmenda e shpėrfaqin, ndoshta, fytyrėn mė tė pėrshtirė tė realitetit prej nga janė pėrjashtuar vlerat dhe ligjet. Kosova ėshtė pikėrisht njė vend i tillė. Pushteti kėtu ėshtė jashtė ligjeve dhe nuk ėshtė i kushtėzuar me asgjė qė t’i pėrmbahet ēfarėdo kodi etik. Kėtu kemi tė instaluar njė pushtet tė zhveshur absolutisht nga imperativi kategorik etik, nga pėrgjegjėsia ndaj subjekteve tė cilat i qeverisė, dhe nė emėr tė tė cilave qeverisė. Nė Kosovė, turistėt-misionarė nuk kanė nevojė tė fshehen nga agjentėt frenues tė dėshirave tė tyre. Agjenti me potencial frenues (aparati shtetėror) ėshtė mishėruar nė turistin hedonist. Kėta administratorė janė thelbi i turistit, nė vendin qė u ėshtė dhėnė nėn menaxhim. Prandaj e kanė bėrė atė tė tillė – parajsė pėr turistėt.

 Visar Ymeri, gazeta javore Vetëvendosje, nr 122

Read Full Post »

Me gjithë problemet e shumta pas ditëve të para të Pavarësisë, nga shtetit i ri i Kosovës pritet zgjidhje edhe për trashëgiminë kulturore. Kjo çështje e politizuar në favor të tezave të përkatësisë territoriale, kërkon përkujdesjen për vlerat që bartin këto monumente. Shumë prej tyre, të shkatërruara dhe të djegura, ndoshta nuk do të kthehen më. Mbrojtja dhe rindërtimi i tyre është një tjetër sfidë për shtetin e ri. Historiani dhe drejtuesi i Kompleksit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Parim Kosova beson se rritja e buxhetit për këtë fushë do të përshpejtonte konservimin, restaurimin dhe ringritjen e këtyre monumente. Por sipas tij, është e nevojshme të nisë sa më parë verifikimi i hipotezave të falsifikuara nga serbët për trashëgiminë ortodokse shqiptare të Kosovës, sipas të cilave ato i përkasin serbëve.

Një nga çështjet e diskutuara në Kosovë është trashëgimia kulturore dhe historike. Çfarë ka ndodhur ndër vite me këtë pasuri?

Si në krahinat e tjera shqiptare ashtu edhe në Kosovë, iliro-shqiptarët në vazhdimësi kanë krijuar edhe vlera të shumta kulturore-historike. Dëshmi janë lokalitetet e shumta arkeologjike, objektet arkitektonike, perlat e shumta etj. Trashëgimia jo ortodokse në Kosovë gjatë gjithë kohës së okupimit serb të Kosovës(1912-1999) përjetoi përdhunime të ndryshme dhe sistematike, sipas planeve të sajuara nga institucionet shtetërore të okupatorit. Ajo trashëgimi që i shpëtoi kulturocidit dhe urbicidit serbojugosllav filloi të trajtohet në mënyrë institucionale vetëm gjatë viteve 1967-1981. Kjo falë rrethanave të krijuara në politikën ndërkombëtare në relacion me ish-Jugosllavinë. Nga viti 1981-1999, pas demonstratave shqiptare për Kosovën Republikë, filloi vendosja e masave të dhunshme nëpër institucione shkencore, kulturore, arsimore të Kosovës si në Entin për Mbrojtjen e Monumenteve të Kosovës, Muzeun e Kosovës, Muzeun e Revolucionit të Kosovës, Entin për Mbrojtjen e Përmendoreve Kulturore të Prizrenit etj. Filloi edhe rrënimi i shumë monumenteve të tjera që kishin shpëtuar deri atëherë. Madje u përdhosën edhe bustet e heronjve shqiptar që kishin luftuar nën parullën e “Vëllazërim Bashkimit” gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Situatat që pasuan më vonë, sollën heqjen e autonomisë së Kosovës më 1989. Kështu filloi faza e përshpejtuar edhe e shkatërrimit të trashëgimisë në Kosovë nga serbët. Gjatë Luftës së fundit UÇK-shteti Serb, ata shkatërruan edhe një pjesë të madhe të trashëgimisë. Vetëm në rrethinën e Deçanit dogjën dhe shkatërruan mbi 300 kulla. Në Kosovë dogjën dhe shkatërruan 218 xhami, shumë teqe, tyrbe, disa kisha katolike dhe me qindra mijëra objekte banimi. Muzeu i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit së bashku me eksponatet, kulla ku është mbajtur Lidhja Shqiptare e Pejës, Çarshia e Pejës, Çarshia e Gjakovës etj, patën të njëjtin fat.

Aktualisht si është gjendja? Ka pasur rindërtime të këtyre monumenteve historike dhe kulturore?

Një pjesë e tyre u rindërtuan nga vetë pronarët, disa nga buxheti i konsoliduar i Kosovës, një pjesë tjetër u rindërtuan me donacione të ndryshme. Pas luftës është rindërtuar Muzeu i djegur i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Teqeja Bektashiane e Gjakovës etj. Por duhet të theksohet se shumica nga këto mijëra objekte të shkatërruar, për shumë arsye nuk mund të rindërtohen më asnjëherë.

Kosova vazhdon të gëzojë ditët e para të Pavarësisë. Çfarë mendoni se do ndodhë me këtë pasuri dhe cilat duhet të jenë masat e para?

Me zgjidhjen e statusit të Kosovës, situata për trashëgiminë do të jetë shumë më e favorshme. Pavarësisht vështirësive të ndryshme që do të ketë në buxhetin e Kosovës, duhen gjetur mënyra që buxheti për trashëgimi të rritet. Kjo është bazë për përkujdesje të mirëfilltë të trashëgimisë së mbetur dhe të rindërtimit të një pjese të atyre që janë shkatërruar. Flasim për ato monumente që ekzistojnë në incizime arkitektonike dhe fotografi të ndryshme. Rritja e buxhetit do të çojë në përshpejtimin e restaurimit, konservimit dhe rindërtimit të monumenteve. Mendojmë që duhet të fillohet me verifikimin e hipotezave serbe pasi ata, të mbështetur nga aleatët tradicional të pansllavizmit gjatë gjithë shekullit të kaluar bënë falsifikime për trashëgiminë ortodokse shqiptare në Kosovë, duke u munduar të përvetësonin ato objekte si të tyre. Pas Pavarësisë, besoj që ekspertët vendorë në bashkëpunim me ata nga Tirana dhe vende të tjera duhet të vërtetojnë këto falsifikime të pseudoshkencës serbe. Rindërtimi i atyre që janë shkatërruar duhet të fillojë. Puna ka filluar në Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, e cila përmes ekspertëve të Instituteve për Mbrojtjen e Monumenteve ka bërë inventarizimin e trashëgimisë së Kosovës. Në këtë mënyrë janë evidentuar objektet-monumentet të të gjitha gjinive. E rëndësishme është që tani monumentet janë nën përkujdesje institucionale dhe të mbrojtura me ligj nga Shteti i Kosovës.

Do të gjejë vëmendjen e duhur trashëgimia në këtë kohë, apo do të ketë një shpërfillje kundrejt problemeve të tjera?

Kjo gjë nuk do të ndodhë kurrë në Shtetin e Kosovës. Populli me shekuj i mbrojti monumentet e veta dhe tani ka edhe institutet e veta nëpër të gjitha komunat e Kosovës. Vitin e kaluar u aprovua edhe Ligji për Trashëgimi dhe është në funksion.

A ka marrë një theks politik, si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë kjo çështje?

Edhe më sipër theksova se Serbia me aparatin e saj arriti të politizojë këtë çështje, por besoj që në vitet e ardhme kjo do të depolitizohet. Po marrim vetëm një shembull të këtij vullneti. Manastiri i Deçanit historikisht dihet që i ka takuar fisit shqiptar Gashi, por aty prej vitesh janë vendosur murgjit serbë…Manastiri në fjalë tani është monument i mbrojtur edhe nga UNESCO-ja. Për momentin Serbia doli fituese në këtë drejtim. Me aleatët e vetë arriti të politizojë falsifikimet e veta. Mjerisht kjo gjë u mbështet edhe në Planin e Ahtisaarit…

Një pjesë e mirë e objekteve të trashëgimisë u rrëmbyen gjatë luftës. Ka përpjekje ose shpresa të kthehen sërish?

Në vitin 1995, Ministria e Kulturës e Serbisë kishte organizuar një ekspozitë në Beograd të titulluar “Vlerat e Kosovës”. Disa qindra eksponate i kishte marrë nga Muzeu i Kosovës, Muzeu Arkeologjik Regjional i Prizrenit dhe pavarësisht përpjekjeve nga instancat e Kosovës ato nuk janë kthyer ende. Ka pasur vetëm ndonjë rast si ai para tri vjetësh kur administratori i Kosovës z. Michael Shtainer solli nga Beogradi eksponatin shumë me vlerë “Hyjnesha në Fron”, e cila daton në vitin 3500 pr. Er.

Objektet e kultit kanë qenë objektiv i shkatërrimeve të mëdha. Vazhdojnë të kanosen?

Edhe gjatë luftës së fundit ishin objektiv i shkatërrimeve nga serbët, por sot ato trajtohen në mënyrë institucionale, dhe nuk kanosen nga përdhunimet.

Nisur nga pozicioni i historianit, sa kanë humbur brezat që do vijnë nga dëshmitë historike të Kosovës, që tashmë nuk janë më?

Kosova, njerëzimi dhe brezat në përgjithësi kanë humbur shumë nga gjithë ky kulturocid i ushtruar nga serbët ndaj trashëgimisë në Kosovë.

Ju drejtoni një kompleks, i cili vet pësoi shkatërrim total. Keni bërë një kërkesë për gjykim në Gjykatën e Hagës. Është marrë parasysh?

Muzeu Historik në Kompleksin Monumental të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, më 27 mars 1999 u dogj së bashku me të gjitha eksponatet nga serbët. Ndaj këtyre 11 pjesëmarrësve kemi ngritur aktakuzë në Tribunalin e Hagës. Ne ende nuk kemi informatë që është marrë në shqyrtim aktakuza jonë.

Oliverta Lila, Gazeta Shqiptare

Read Full Post »

« Newer Posts - Older Posts »